Strona Główna   Kontakt   Warto przeczytać Jesteś 132383 gościem.
 
KOŚCIÓŁ
ŚW. JANA CHRZCICIELA I ŚW. JANA EWANGELISTY
W KRAKOWIE


Historia kościoła
Kościół - jednonawowy, orientowany, usytuowany w samym centrum starego miasta, na rogu ulic św. Jana i św. Tomasza, jest jednym z najstarszych i najmniejszych kościołów Krakowa, kryjącym w sobie tajemnice historii i wielu przeobrażeń na przestrzeni dziejów. W kościele znajduje się łaskami słynący, szesnastowieczny, obraz Matki Bożej od Wykupu Niewolników.
Początki kościoła
Przekazy i tradycja podają, iż kościół został ufundowany przez Piotra Dunina ze Skrzynna. Co do czasu powstania, na podstawie przeprowadzonych badań, szacuje się, iż został on zbudowany około roku 1100. Najstarszym dokumentem, który wspomina kościół św. Jana, są krakowskie księgi miejskie. Tam wymieniony jest pod rokiem 1308 przy okazji opisu kamienic miasta i ich ulokowania wobec kościoła św. Jana. Początkowo w dokumentach figuruje jako kościół parafialny, a od XIV w. jako filia kościoła Mariackiego. Natomiast w roku 1715 biskup Kazimierz Łubieński przekazał kościół pod opiekę siostrom prezentkom, co zostało prawnie potwierdzone przez jego następcę, biskupa Konstantego Felicjana Szaniawskiego - dokumentem z 1729 roku. Sam wystrój i obecna bryła kościoła jest kompilacją kilku stylów. Sytuacja ta jest wynikiem przeobrażeń i przebudowań, jakie miały miejsce na przestrzeni wieków. Ogólnie, pod względem stylu, dzieje kościoła św. Jana można podzielić na trzy okresy: romański, gotycki i barokowy.



   Romańskie elementy kościoła
O romańskim pochodzeniu kościoła mówi nam już samo jego położenie, zakłócające lokacyjną, prostopadłą szachownicę ulic. Wykopaliskowe i architektoniczne badania, przeprowadzone najpierw w 1906, a później w 1962 r., potwierdziły dotychczasowe przypuszczenia co do jego średniowiecznego pochodzenia. Kościół był zapewne centrum jakiejś osady, skupiał wokół siebie zabudowania przed lokacyjnego Krakowa. Wytyczając ulice w 1257 r. musiano więc wziąć pod uwagę jego położenie i dostosować bieg ulic do umiejscowienia kościoła św. Jana. Z okresu romańskiego, czyli z początków istnienia kościoła, do dziś, zachowały się tylko fragmenty muru, znajdujące się obecnie poniżej poziomu ulicy oraz zarys murów absydy, część murów łuku tęczowego i nawy kościoła pod obecnym prezbiterium. Na ich podstawie, w wyniku przeprowadzonych w 1962 r. badań przez profesorów Wiktora Zina i Władysława Grabskiego, udało się odtworzyć rekonstrukcję bryły kościoła romańskiego. Ówczesny wygląd kościoła opisują oni następująco: „Kościół św. Jana w swej romańskiej postaci przedstawiał się jako kamienna budowla prostokątna, z półkolistą absydą od wschodu, z wejściem od strony zachodniej. W elewacji południowej posiadał on dwa wąskie otwory okienne. W absydzie zaś znajdowało się okno umieszczone na osi kościoła. Budowla stała na brukowanym placu kościelnym”. Stwierdzili oni również, że ówczesny kościół był krótszy od dzisiejszego o jedno przęsło od strony zachodniej. Wątki romańskiego kościoła stanowią dziś podziemia obecnej budowli, sięgające swymi murami nawet do 3,75 m poniżej dzisiejszej nawierzchni.
Gotyckie elementy kościoła
W XIV w. przebudowano romański kościół na gotycką świątynię, podwyższając jego mury, o czym świadczy istniejący do dziś, wschodni szczyt kościoła z charakterystycznym dla tego okresu układem cegieł. Z zachowanych wiadomości wiemy, że zniszczona absyda została oddzielona od reszty kościoła ścianą, za którą w tym czasie powstało coś na wzór mieszkania, gdzie znajdowali schronienie biedni mieszkańcy miasta. Miejsce dawnego ołtarza stało się schronieniem dla biedoty. Przy kościele znajdował się także dom dla księży gracjalistów kościoła Mariackiego. Z elementów gotyckich kościoła do dziś zachowała się część ścian oraz portal od strony północnej, obecnie wejście do przylegającej do kościoła kaplicy. Portal ten jest podwójny. Swój gotycki wygląd zachował od strony kaplicy – kamienny, zakończony ostrym łukiem wraz z kutą, żelazną bramą. Być może pierwotnie było to boczne wejście gotyckiego kościoła.
Barokowy wygląd kościoła
W XVII w. kościół zaczął przybierać barokowy wygląd. Wydłużono go o jedno przęsło, wzmocniono mury i skarpy, dając mu płaską, barokową fasadę, według rzymskiego typu, która zachowała się do dziś. Podczas następnej przebudowy w latach 1715-1726 kościół zyskał nową absydę, na wzór romańskiej oraz zakrystię i skarbczyk. Prace przebiegały według projektu Kacpra Bażanki. Obecnie w miejscu dawnej zakrystii znajduje się boczna kaplica kościoła, w której spoczywa założycielka Zgromadzenia Sióstr Prezentek - Zofia Czeska z Maciejowskich, a stary skarbczyk został przemianowany na zakrystię. Również chór muzyczny, znajdujący się w kościele, pochodzi z tego okresu. Został on ufundowany w roku 1738, a w 1845 roku rozbudowany i wzmocniony.


Z tego okresu pochodzą także trzy, spośród pięciu dziś istniejących, ołtarze kościoła. Główny powstał około roku 1730, z fundacji ks. Jana Maruchowicza z Książa Wielkiego. W jego centralnym miejscu, wraz z rokokowym tabernakulum, znajduje się obraz Matki Bożej od Wykupu Niewolników. Po obu stronach ołtarza, na cokołach, jako strażnicy obrazu, stoją figury patronów kościoła: św. Jana Chrzciciela - z lewej strony i św. Jana Ewangelisty - z prawej strony, przypisywane autorstwu Antoniego Frączkiewicza. Całość zwieńczona jest Okiem Opatrzności na promienistej glorii, w otoczeniu barokowych główek aniołków i obłoków. Kolejnymi ołtarzami są: ołtarz Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny i ołtarz św. Jana Chrzciciela. Natomiast obecne ołtarze: św. Jana Ewangelisty i Jezusa Ukrzyżowanego, powstały później, pomiędzy 1874 a 1878 r.


Z barokowego wystroju kościoła zachowała się do dziś także rzeźbiona krata z drzewa dębowego, z hierogramem MARYA, oddzielająca prezbiterium od zakonnego oratorium. Jest ona wykonana przez rzeźbiarza Józefa Korwina Brzostowskiego w 1873 r., co zostało uwiecznione przez sygnaturę i datę wykonania kraty, wyrytą w jej prawym dolnym narożniku. W wystroju kościoła, jak widać, przez wieki zachodziły liczne zmiany. Były one wynikiem zmiany stylu w architekturze, związane z dziejami miasta i kolejnymi opiekunami świątyni. Na ich podstawie można więc pobieżnie przybliżyć historię kościoła, który jest jak niepozorna, wielowiekowa szkatuła, kryjąca w sobie drogocenną perłę. Tą perłą jest obraz Matki Bożej, który od 1633 roku przykuwa uwagę nie tylko mieszkańców Krakowa, ale również turystów i pielgrzymów przybywających miasta. (opr. s. Aurelia Patrzyk, fot. M. Niechoda, A. Płachetko)